POSUISTI DOMINE

     Eric Koevoets 2011

 

Quattuor Cantica Sacra (2011)
voor driestemmig gemengd koor (SAB) en orgel van Eric Koevoets

Toelichting:

In het eerste en vierde motet is de rol van het orgel zeer zelfstandig, als volwaardige tegenspeler van het koor. in het tweede en derde motet is de orgelpartij meer als begeleiding gedacht.
De vier motetten zijn bedoeld voor heel verschillende gelegenheden die zich in de liturgische praktijk voordoen:

I Laudate Dominum (Psalm 117)
Dit stuk is bedoeld als bijdrage aan de liturgie van een geestdag.
De tekst van Psalm 117, een kernachtige lofzang, is in dit stuk aangevuld met de zogenaamde ´kleine doxologie´, het Gloria Patri. Na een markante inleiding voor orgel, waarin de belangrijkste muzikale gegevens worden gepresenteerd, ontwikkelt zich een levendige dialoog tussen koor en orgel. In de vocale partijen is er steeds sprake van zeer bondige muzikale motieven in heldere, scherpe contouren. De bitonaal gekleurde, en daardoor prikkelende harmonie is hiermee in overeenstemming.

II Tantum ergo
Dit motet is bij uitstek geschikt voor al die momenten dat de betekenis van het Avondmaal – de Eucharistie naar voren komt. Zo kan het uitstekend gebruikt worden tijdens de communie. Het stuk, qua idioom Frans georiënteerd, is mild en lyrisch van sfeer en is een canon tussen de vrouwenstemmen en de mannen. Na de twee strofen volgt een uitgesponnen Amen waarbij het motet in verstilling wordt besloten.

III Domine, salvum fac
In de oude litugie bestond de traditie om het gebed voor het koningshuis, het Domine salvum fac aan het einde van de hoogmis te zingen.
In de St. Lambertuskerk te Rotterdam, waar ik als kerkmusicus werkzaam ben, wordt deze traditie in ere gehouden. Tijdens de zondagen op of in de buurt van belangrijke data van het koningshuis (bijvorobeeld de verjaardag van vorst of vorstin) klonken altijd triomfantelijk klinkende zettingen van deze tekst. Door de – zoals al betoogd - kleine mannenbezetting zijn dergelijke stukken momenteel niet meer uitvoerbaar.
Toch is het een goede gedacht deze traditie voort te zetten. Niet meer triomfalistisch, zoals in de dagen van weleer, maar juist vanuit de tot concentratie manende gebedshouding die de tekst aanreikt.
Omdat dit gelegenheidsmuziek bij uitstek is, wilde ik iets maken wat door het koor snel in te studeren is. Het stuk is daarom voor solo-sopraan met een eenvoudige éénstemmige koorpartij. Eventueel is, wanneer er geen solo-sopraan is, het motet uitvoerbaar door tweestemmig gemengd koor, met de vrouwenstemmen tegenover de mannenstemmen. Ook is een uitvoering door tweestemmig vrouwenkoor goed mogelijk.

IV Posuisti, Domine
De tekst is die van een van de gregoriaanse offertoria ter ere van Martelaren (commune martyrum extra tempus paschale). Zo hoort deze tekst bij het feest ter ere van Sint Lambertus, zoals dat ook in bovengenoemde Sint Lambertuskerk op de zondag op of in de buurt van 17 september (de dag waarop Lambertus in 705 of 706 werd vermoord) wordt gevierd. In de concertante orgelpartij kan men een verwijzing horen naar de zinsnede ´Gij hebt, Heer, op zijn hoofd een kroon met edelstenen geplaatst´. De inspiratie voor de diverse sprankelende, virtuoze motieven (maat 1-4 maar ook in maat 6-7) vindt zijn oorsprong in de glinstering van de edelstenen in de kroon waarover de tekst spreekt. De tekst biedt veel mogelijkheid tot ruimer gebruik dan alleen voor gelegenheden ter ere van Martelaren.

Eric Koevoets